Czy wazektomia jest odwracalna? Co jeśli zmienię zdanie

Tak, wazektomię można próbować odwrócić. Nie chciałbym jednak, żebyś podejmował decyzję o zabiegu z myślą: „jeśli kiedyś zmienię zdanie, po prostu ją cofnę”.

Odwrócenie wazektomii jest znacznie bardziej skomplikowaną operacją niż sama wazektomia i nie daje gwarancji przyszłego ojcostwa.

Jeśli jednak jesteś już po zabiegu i Twoja sytuacja życiowa się zmieniła, nie oznacza to, że straciłeś wszystkie możliwości biologicznego ojcostwa. Możemy rozważyć ponowne udrożnienie dróg wyprowadzających plemniki albo pobranie plemników bezpośrednio z jądra lub najądrza i wykorzystanie ich w leczeniu wspomaganego rozrodu. Jeśli przed wazektomią zamroziłeś nasienie, pozostaje również przechowywany materiał.

Przeczytasz tutaj:

• Zmieniłem zdanie po wazektomii – jakie mam możliwości?

• Jak wygląda odwrócenie wazektomii?

• Jakie są szanse po odwróceniu wazektomii?

• Czy po 10 albo 20 latach nadal można odwrócić wazektomię?

• Czy można mieć biologiczne dziecko bez odwracania wazektomii?

• Czy warto zamrozić nasienie przed wazektomią?

• Odwrócenie wazektomii czy pobranie plemników – jak podjąć decyzję?

Zmieniłem zdanie po wazektomii – jakie mam możliwości?

Najczęściej rozważamy trzy drogi:

Nie wybierałbym między nimi wyłącznie na podstawie tego, ile czasu minęło od wazektomii.

Gdy rozmawiam z mężczyzną, który po zabiegu chce zostać ojcem, patrzę na sytuację całej pary: Twój wiek i stan zdrowia, czas od wazektomii, wiek i płodność partnerki oraz to, czy planujecie jedno czy więcej dzieci.

To szczególnie ważne, ponieważ najbardziej skuteczna technicznie metoda nie zawsze jest najlepszą drogą dla konkretnej pary.

Jak wygląda odwrócenie wazektomii?

Celem operacji jest ponowne stworzenie drogi, którą plemniki będą mogły przedostać się z jądra do ejakulatu. Najprostszy wariant polega na mikrochirurgicznym połączeniu dwóch końców przeciętego wcześniej nasieniowodu. Taki zabieg nazywa się wazowazostomią.

Nie zawsze jednak wystarczy ponownie połączyć nasieniowód.

Po wielu latach od wazektomii może powstać dodatkowa niedrożność na poziomie najądrza. Wtedy konieczne może być połączenie nasieniowodu bezpośrednio z najądrzem – jest to bardziej złożona rekonstrukcja nazywana wazoepididymostomią. Czasami dopiero podczas operacji, po ocenie płynu znajdującego się w nasieniowodzie, chirurg może zdecydować, które połączenie daje największą szansę na odzyskanie drożności.

Jakie są szanse po odwróceniu wazektomii?

Tu warto oddzielić dwie rzeczy, które łatwo ze sobą pomylić: powrót plemników do nasienia i uzyskanie ciąży.

Według aktualnych wytycznych Europejskiego Towarzystwa Urologicznego po mikrochirurgicznym odwróceniu wazektomii średnie odsetki przywrócenia drożności wynoszą około 90–97%, natomiast odsetki ciąż około 52–73%. Źródło: EAU

To nie są jednak liczby, które mogę automatycznie przenieść na Twoją sytuację.

Jeśli po operacji w ejakulacie ponownie pojawiają się plemniki, oznacza to, że udało się odtworzyć ich transport. Nie oznacza jeszcze, że ciąża na pewno się pojawi.

Na rzeczywistą szansę na dziecko wpływają również:

• rodzaj rekonstrukcji, której będziesz potrzebował,
• czas od wazektomii,
• parametry nasienia po operacji,
• płodność partnerki,
• jej wiek,
• inne możliwe przyczyny problemów z płodnością.

Dlatego nie oceniam powodzenia odwrócenia wyłącznie pytaniem: „czy nasieniowód udało się udrożnić?” Dla pary ważniejszym pytaniem jest: „jakie mamy po tej operacji realne warunki do uzyskania ciąży?”

Czy po 10 albo 20 latach nadal można odwrócić wazektomię?

Można podjąć taką próbę. Nie istnieje jedna granica czasu, po której mówię pacjentowi: „teraz jest już za późno”.

Dłuższy czas od wazektomii może jednak zmienić warunki anatomiczne. Rośnie między innymi możliwość dodatkowej niedrożności w obrębie najądrza, a wtedy proste połączenie końców nasieniowodu może nie wystarczyć. To jeden z powodów, dla których wynik operacji sprzed dwóch lat i operacji po kilkunastu latach od wazektomii nie musi być taki sam.

Sam upływ 10 czy 20 lat nie przekreśla jednak możliwości rekonstrukcji. Sytuację trzeba ocenić indywidualnie.

Czy można mieć biologiczne dziecko bez odwracania wazektomii?

Tak. Wazektomia blokuje transport plemników do nasienia podczas wytrysku. Nie powoduje, że jądra przestają je produkować.

W odpowiedniej sytuacji plemniki można pobrać bezpośrednio z jądra albo najądrza. Następnie mogą zostać wykorzystane w procedurach wspomaganego rozrodu. Najczęściej oznacza to zapłodnienie pozaustrojowe – in vitro – z zastosowaniem ICSI (intracytoplasmic sperm injection), czyli wstrzyknięcia pojedynczego plemnika bezpośrednio do komórki jajowej.

Czy takie rozwiązanie jest lepsze od rekonstrukcji? Nie ma jednej odpowiedzi.

Jeżeli Twoja partnerka jest młoda, nie ma rozpoznanych problemów z płodnością i chcecie mieć więcej niż jedno dziecko, przywrócenie naturalnej drogi plemnikom może mieć konkretne zalety. Jeżeli natomiast ze względu na płodność partnerki i tak byłoby wskazane zapłodnienie pozaustrojowe, chirurgiczne pobranie plemników może być bardziej racjonalną drogą niż operacja odwrócenia wazektomii.

To właśnie dlatego decyzję warto podejmować jako para, a nie rozpatrywać wyłącznie wyników mężczyzny.

Czy warto zamrozić nasienie przed wazektomią?

Nie uważam, że każdy mężczyzna przed wazektomią musi profilaktycznie zamrażać nasienie.

Jeśli jednak przed zabiegiem wraca do Ciebie myśl: „A co, jeśli za kilka lat będę chciał jeszcze mieć dziecko?” – warto o niej powiedzieć podczas kwalifikacji.

Kriokonserwacja, czyli zamrożenie nasienia przed wazektomią, pozwala zachować materiał, który w przyszłości można wykorzystać w leczeniu wspomaganego rozrodu. Nie rozwiązuje wszystkich problemów związanych z późniejszym planowaniem rodziny i sama również nie daje gwarancji ciąży. Jest jednak jedną z możliwości, które można świadomie rozważyć przed zabiegiem.

Jeżeli natomiast jedynym powodem, dla którego czujesz się spokojny z decyzją o wazektomii, jest przekonanie „przecież zawsze mogę ją odwrócić”, powiedziałbym wprost: to za mało. Wazektomię nadal powinieneś traktować jako trwałą metodę antykoncepcji.

Odwrócenie wazektomii czy pobranie plemników – jak podjąć decyzję?

Nie zaczynałbym od pytania: „co jest skuteczniejsze?”. Zacząłbym od kilku innych: Ile lat minęło od wazektomii? Czy partnerka ma prawidłową płodność? Ile ma lat? Czy planujecie jedno dziecko czy więcej? Czy istnieją inne wskazania do zapłodnienia pozaustrojowego? Dopiero mając te informacje, można sensownie porównać rekonstrukcję z pobraniem plemników i leczeniem wspomaganego rozrodu.

Jeżeli jesteś dopiero przed wazektomią, najważniejsze jest coś innego: nie planuj dzisiejszego zabiegu w oparciu o przyszłe odwrócenie.

Jeżeli jesteś już po wazektomii i zmieniłeś zdanie, sytuacja nie jest bez wyjścia. Wtedy warto spokojnie ocenić dostępne możliwości i wybrać drogę, która ma największy sens dla Was obojga.

Autor: lek. Rafał Wojcieszuk – specjalizujący się w urologii, członek Polskiego oraz Europejskiego Towarzystwa Urologicznego. Na co dzień pracuje w II Klinice Urologii Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w Szpitalu Bielańskim.

Treść powstała pod merytorycznym nadzorem lekarza, przy wsparciu narzędzi AI.