Tabletka „dzień po”. Czy może nie zadziałać?

Pękła prezerwatywa, zapomniałaś tabletki antykoncepcyjnej albo doszło do seksu bez zabezpieczenia. W takiej sytuacji zwykle najważniejsze są dwa pytania: czy mogę jeszcze zmniejszyć ryzyko ciąży i ile mam czasu? Nazwa „tabletka dzień po” jest potoczna i trochę myląca. Jeśli tabletka jest potrzebna, najlepiej zastosować ją możliwie szybko. To, jaki preparat będzie odpowiedni, zależy jednak nie tylko od liczby godzin od stosunku. Znaczenie mają również moment cyklu, stosowana przez Ciebie antykoncepcja, przyjmowane leki i to, czy po zastosowaniu tabletki doszło do kolejnego niezabezpieczonego kontaktu.

Przeczytasz tutaj:

• Jak działa tabletka „dzień po”?

• Kiedy wziąć tabletkę „dzień po” – 72 czy 120 godzin?

• Tabletka „dzień po” wzięta po owulacji. Czy może zadziałać?

• Octan uliprystalu czy lewonorgestrel – czym się różnią?

• Czy można zajść w ciążę po tabletce „dzień po”?

• Kolejny stosunek po tabletce „dzień po”. Czy nadal jestem chroniona?

• Tabletka „dzień po” a antykoncepcja hormonalna

• Okres po tabletce „dzień po”. Kiedy może się pojawić?

• Kiedy zrobić test ciążowy po tabletce „dzień po”?

• Jak dostać tabletkę „dzień po” w Polsce?

• Kiedy zgłosić się do ginekologa?

Jak działa tabletka „dzień po”?

Tabletka „dzień po” działa przede wszystkim przez opóźnienie lub zahamowanie owulacji, czyli uwolnienia komórki jajowej z jajnika. Jeśli owulacja zostanie przesunięta na czas, gdy plemniki nie są już zdolne do zapłodnienia, nie dochodzi do ciąży.

Nie działa natomiast jak środek „wypłukujący” nasienie. Plemniki, które dostały się do dróg rodnych, nie znikają po połknięciu tabletki.

Ważne jest też inne rozróżnienie: antykoncepcja awaryjna nie jest tabletką poronną i nie przerywa już istniejącej ciąży. Jeżeli więc byłaś już w ciąży powstałej po wcześniejszym stosunku, tabletka awaryjna tej ciąży nie zakończy.

Kiedy wziąć tabletkę „dzień po” – 72 czy 120 godzin?

Najczęściej spotkasz dwa rodzaje doustnej antykoncepcji awaryjnej: preparaty zawierające lewonorgestrel oraz octan uliprystalu. Octan uliprystalu może być stosowany do 120 godzin, czyli pięciu dni po niezabezpieczonym stosunku lub awarii antykoncepcji. W przypadku preparatów z lewonorgestrelem spotkasz krótsze okno stosowania wynikające z instrukcji konkretnego leku. Dlatego podczas konsultacji liczy się dokładna nazwa preparatu oraz czas, jaki upłynął od kontaktu.

Jednej zasady możesz trzymać się niezależnie od rodzaju tabletki: nie czekaj celowo do końca dostępnego czasu. Im wcześniej uzyskasz pomoc, tym lepiej.

Tabletka „dzień po” po owulacji. Czy może zadziałać?

Tu zaczyna się najwięcej Waszych wątpliwości. Pacjentki często przychodzą do mnie z konkretną datą z aplikacji: „Owulację miałam wczoraj, więc tabletka już chyba nie ma sensu”. Problem w tym, że aplikacja nie wie, kiedy rzeczywiście doszło do owulacji. Wylicza ją na podstawie poprzednich cykli. Jeśli w tym miesiącu owulacja przesunęła się o dwa czy trzy dni, informacja na ekranie nie odpowiada temu, co wydarzyło się w jajniku.

Podobnie nie daje pewności ból, który uznajesz za owulacyjny. Test owulacyjny też nie wskazuje godziny uwolnienia komórki jajowej. Wykrywa wzrost hormonu luteinizującego (LH), który zwykle pojawia się przed owulacją.

Doustna antykoncepcja awaryjna działa rzeczywiście przede wszystkim wtedy, kiedy można jeszcze wpłynąć na owulację. Jeżeli rzeczywiście już się odbyła, jej skuteczność jest ograniczona. Nie oznacza to jednak, że powinnaś sama rezygnować z konsultacji tylko dlatego, że wydaje Ci się, że już za późno. Jeśli od stosunku nie minęło pięć dni, warto omówić sytuację i dostępne możliwości.

Octan uliprystalu czy lewonorgestrel – czym się różnią?

Obie te substancje służą do antykoncepcji awaryjnej, ale nie można stosować ich instrukcji zamiennie.

Różnica w powrocie do regularnej antykoncepcji jest szczególnie ważna. Po octanie uliprystalu progestagen zastosowany zbyt wcześnie może osłabić jego działanie. Lekarze zalecają rozpoczęcie lub wznowienie metody zawierającej progestagen szóstego dnia po przyjęciu uliprystalu. Po lewonorgestrelu antykoncepcję hormonalną można zwykle rozpocząć lub wznowić od razu.

Dlatego jeśli na co dzień bierzesz tabletki antykoncepcyjne albo stosujesz plaster czy krążek, koniecznie powiedz o tym lekarzowi podczas konsultacji.

Czy można zajść w ciążę po tabletce „dzień po”?

Można. Tabletka wyraźnie zmniejsza ryzyko, ale nie daje stuprocentowej gwarancji.

Wyobraź sobie dwie sytuacje:

1. W pierwszej do stosunku dochodzi przed owulacją, a tabletka zostaje szybko przyjęta i skutecznie ją opóźnia. To sytuacja, w której antykoncepcja awaryjna ma szansę spełnić swoje zadanie.
2. W drugiej komórka jajowa została już uwolniona, zanim przyjęłaś preparat. Tabletka nie może wtedy „cofnąć” owulacji.

Ryzyko może się zwiększyć również wtedy, gdy lek nie zdążył się wchłonąć z powodu wymiotów, dużej biegunki albo jego działanie zostało osłabione przez niektóre inne preparaty.

Nie próbuj natomiast rozstrzygać tego po samopoczuciu. Tkliwość piersi, pobolewanie brzucha, plamienie czy nudności nie powiedzą Ci, czy doszło do ciąży.

Kolejny stosunek po tabletce „dzień po”. Czy nadal jestem chroniona?

To bardzo ważne: nie. Nie jesteś chroniona.

Tabletka przyjęta po jednym stosunku nie daje ochrony na wszystkie kolejne kontakty aż do miesiączki.

Wytłumaczę to na przykładzie: załóżmy, że tabletka opóźniła owulację. Kilka dni później ponownie współżyjesz bez skutecznego zabezpieczenia. Plemniki z tego drugiego kontaktu mogą przeżyć do momentu przesuniętej owulacji. Powstaje więc nowe ryzyko ciąży.

Jeżeli taka sytuacja Ci się zdarzyła, powiedz lekarzowi lub farmaceucie:

• co przyjęłaś wcześniej;
• kiedy przyjęłaś tabletkę;
• kiedy odbył się kolejny stosunek;
• czy równocześnie stosujesz antykoncepcję hormonalną.

Antykoncepcja awaryjna może być stosowana ponownie w tym samym cyklu. Choć pamiętaj, że powtarzane stosowanie tabletek awaryjnych może zwiększać częstość działań niepożądanych, np. zaburzeń krwawienia. Nie wiąże się jednak ze znanym dodatkowym zagrożeniem zdrowotnym. (Sprawdź, jeśli masz wątpliwości: WHO – bezpieczeństwo powtarzanego stosowania).

Tabletka „dzień po” a antykoncepcja hormonalna

Jeżeli regularnie stosujesz antykoncepcję hormonalną, nie pytam o to bez powodu. Rodzaj przyjętej tabletki awaryjnej wpływa na to, kiedy możesz wrócić do swojej metody.

Po lewonorgestrelu zwykle kontynuujesz lub rozpoczynasz antykoncepcję hormonalną od razu. Po octanie uliprystalu odczekujesz pięć pełnych dni i wracasz do metody hormonalnej szóstego dnia. Potem przez określony czas potrzebujesz jeszcze dodatkowego zabezpieczenia, np. prezerwatywy. Długość tego okresu zależy od metody, którą stosujesz.

Jeśli nie pamiętasz, którą substancję przyjęłaś, nie zgaduj. Sprawdź nazwę preparatu na opakowaniu lub recepcie.

Okres po tabletce „dzień po” – kiedy może się pojawić?

Po antykoncepcji awaryjnej miesiączka może przyjść kilka dni wcześniej, może się opóźnić, może też pojawić się przejściowe plamienie. Jest to związane między innymi ze zmianą terminu owulacji. Dlatego plamienie dwa dni po tabletce nie jest dowodem, że preparat zadziałał. Z kolei kilka dni opóźnienia miesiączki nie oznacza automatycznie ciąży 🙂

Jeżeli chcesz ją wiarygodnie wykluczyć, potrzebujesz testu wykonanego w odpowiednim terminie.

Kiedy zrobić test ciążowy po tabletce „dzień po”?

Nie licz terminu od dnia połknięcia tabletki. Licz go od ostatniego stosunku, podczas którego ciąża była możliwa. Jeżeli po zastosowaniu antykoncepcji awaryjnej nie było kolejnego ryzykownego kontaktu, wykonaj test około trzech tygodni po stosunku.

Jeśli po tabletce ponownie współżyłaś bez skutecznego zabezpieczenia, trzy tygodnie licz od tego późniejszego zdarzenia. Nie ma sensu robić testu dwa czy trzy dni po kontakcie. Na tym etapie ujemny wynik niczego jeszcze wiarygodnie nie wyklucza.

Jak dostać tabletkę „dzień po” w Polsce?

W Polsce receptę na antykoncepcję awaryjną może wystawić lekarz. Nie musi to być wyłącznie ginekolog.

Jest też druga droga. W aptekach uczestniczących w pilotażu NFZ uprawniony farmaceuta może po przeprowadzeniu konsultacji wystawić receptę na antykoncepcję awaryjną. Program został przedłużony do 30 czerwca 2028 roku. NFZ prowadzi również aktualizowaną na bieżąco listę i mapę aptek uczestniczących w programie. NFZ – aktualna mapa aptek z antykoncepcją awaryjną. Jeżeli zależy Ci na czasie, sprawdź wcześniej, czy wybrana apteka bierze udział w programie. Sam fakt, że apteka działa całodobowo, nie oznacza jeszcze, że realizuje tę usługę.

Na rozmowę dobrze przygotować nazwę stosowanej antykoncepcji i leków oraz możliwie dokładną informację, kiedy doszło do stosunku i kiedy rozpoczęła się ostatnia miesiączka. Nie musisz znać godziny owulacji – właśnie dlatego przeprowadzany jest wywiad.

Kiedy zgłosić się do ginekologa?

Jeżeli test ciążowy po antykoncepcji awaryjnej jest dodatni, umów się na wizytę. Także silny jednostronny ból podbrzusza, omdlenie, bardzo duże osłabienie, ból barku albo nietypowo obfite krwawienie wymagają pilnej oceny lekarza, szczególnie jeśli ciąża jest możliwa.

Na koniec jeszcze jedna rzecz. Jeśli tabletka „dzień po” była Ci potrzebna kolejny raz, nie oznacza to, że zrobiłaś coś źle. Zastanów się jednak, czy obecna metoda antykoncepcji rzeczywiście pasuje do Twojego życia. Czasem zamiast obiecywać sobie, że następnym razem będziesz bardziej uważać, lepiej dobrać metodę, która wymaga mniej pamiętania i daje Ci większe poczucie bezpieczeństwa.

Autorka: dr Agnieszka Osińska, specjalista ginekolog-endokrynolog. Specjalizuje się w ginekologii, doborze nowoczesnej antykoncepcji, endokrynologii ginekologicznej, prowadzeniu ciąży i leczeniu niepłodności. Jako endokrynolog pomaga również w problemach z hormonami tarczycy i wykonuje zabiegi ginekologii estetycznej.

Treść powstała pod merytorycznym nadzorem lekarza, przy wsparciu narzędzi AI.