Tag: mięśniaki macicy

Okres nie musi wyglądać identycznie w każdym cyklu. Raz może być nieco bardziej obfity, innym razem krótszy, a ból może nasilić się pod wpływem stresu, infekcji, wysiłku czy zmian hormonalnych. Jedna taka różnica zwykle nie jest jeszcze powodem do niepokoju.

Większej uwagi wymaga zmiana całego dotychczasowego schematu. Okres nagle staje się bardzo bolesny, krwawienie jest znacznie obfitsze, pojawiają się duże skrzepy, omdlenia, gorączka albo ból podczas współżycia czy wypróżniania. Liczy się nie tylko sam objaw, lecz także jego nasilenie, czas trwania i wpływ na Twoje życie. Jeśli podczas miesiączki regularnie nie możesz pracować, spać, prowadzić samochodu albo spokojnie wyjść z domu, to wystarczający powód, by porozmawiać z ginekologiem.

Przeczytasz tutaj:

• Miesiączki nagle stały się bardziej bolesne

• Ból przed miesiączką albo po okresie

• Bardzo obfita miesiączka: kiedy krwawienie jest za duże?

• Duże skrzepy podczas okresu: co mogą oznaczać?

• Omdlenia, zawroty głowy i osłabienie podczas miesiączki

• Nudności, wymioty i biegunka podczas menstruacji

• Gorączka podczas miesiączki

• Upławy i nieprzyjemny zapach okresu

• Ból odbytu podczas okresu

• Krwawienie mimo podejrzenia ciąży

• Plamienie przed miesiączką i krwawienie pomiędzy okresami

• Kiedy umówić się do lekarza?

Miesiączki nagle stały się bardziej bolesne

Przez wiele lat okres był dla Ciebie co najwyżej niewygodny, a teraz z każdym cyklem boli coraz bardziej? Tę zmianę warto sprawdzić, zwłaszcza jeśli pojawiła się dopiero po 30. lub 40. roku życia.

Lekarze rozróżniają pierwotne i wtórne bolesne miesiączkowanie. Pierwotne występuje bez widocznej choroby narządów rodnych i często zaczyna się w pierwszych latach po rozpoczęciu miesiączkowania. Wtórne jest związane z konkretną przyczyną, na przykład endometriozą, adenomiozą, mięśniakami, torbielą albo stanem zapalnym.

Na wtórną przyczynę mogą wskazywać trzy zmiany:

• Czas: ból pojawił się po latach łagodnych miesiączek.
• Nasilenie: dolegliwości z każdym cyklem stają się mocniejsze.
• Zakres: ból występuje już nie tylko podczas krwawienia, ale również przed nim, po nim albo podczas współżycia.

Pojedynczy bardziej bolesny okres może zdarzyć się bez poważnej przyczyny. Jeśli jednak zmiana powtarza się przez 2–3 kolejne cykle albo ból jest od początku bardzo silny, umów się na konsultację.

Ból przed miesiączką albo po okresie

Moment, w którym zaczyna się ból, jest dla mnie jako ginekologa bardzo pomocną wskazówką.

W pierwotnym bolesnym miesiączkowaniu skurcze zazwyczaj zaczynają się bezpośrednio przed krwawieniem lub w jego pierwszych godzinach. Jeśli podbrzusze zaczyna boleć 3–5 dni wcześniej, ból nasila się wraz z miesiączką, a następnie utrzymuje po jej zakończeniu, trzeba rozważyć między innymi endometriozę lub adenomiozę.

Ból pomiędzy miesiączkami może mieć także inne źródło. Dolegliwości mogą pochodzić z jajników, jelit, pęcherza, mięśni dna miednicy lub układu moczowego. Dlatego zapis „boli mnie brzuch” jest zbyt ogólny, aby znaleźć przyczynę.

Przed wizytą możesz zanotować:

• którego dnia cyklu zaczyna się ból,
• czy występuje stale, czy falami,
• gdzie dokładnie go odczuwasz,
• czy promieniuje do pleców, odbytu, pachwiny lub nogi,
• kiedy mija,
• co go nasila, na przykład wypróżnianie, oddawanie moczu, ruch lub współżycie.

Takie informacje pomagają czasem bardziej niż pojedyncze badanie wykonane bez dokładnego wywiadu.

Bardzo obfita miesiączka: kiedy krwawienie jest za duże?

Nie musisz mierzyć utraconej krwi w mililitrach. W codziennym życiu znacznie ważniejsze jest to, jak często zmieniasz zabezpieczenie, czy przeciekasz w nocy i czy krwawienie odbiera Ci siły. To właśnie te informacje pomagają ocenić, czy miesiączka jest zbyt obfita i czy mogła już doprowadzić do niedoboru żelaza lub anemii.

Za objawy bardzo obfitej miesiączki można uznać:

• krwawienie trwające dłużej niż 7 dni,
• konieczność zmiany podpaski lub tamponu co 1–2 godziny,
• przemakanie ubrania lub pościeli,
• konieczność używania dwóch zabezpieczeń jednocześnie,
• wstawanie w nocy, aby zmienić podpaskę lub tampon,
• regularne występowanie dużych skrzepów,
• rezygnowanie z pracy, wyjazdów i aktywności z obawy przed przeciekaniem.

Najważniejsze będzie porównanie z Twoim dotychczasowym cyklem. Jeśli zawsze krwawiłaś przez 5 dni, a teraz miesiączka trwa 9 dni i jest znacznie bardziej obfita, jest to istotna zmiana nawet wtedy, gdy podobne miesiączki występują u innych kobiet w Twojej rodzinie.

Obfite krwawienia mogą towarzyszyć mięśniakom, adenomiozie, polipom, zaburzeniom owulacji, PCOS, chorobom tarczycy lub zaburzeniom krzepnięcia. Czasami przyczyną są przyjmowane leki, na przykład środki zmniejszające krzepliwość krwi.

Duże skrzepy podczas okresu: co mogą oznaczać?

Niewielkie skrzepy mogą pojawiać się podczas bardziej obfitych dni miesiączki. Krew przez pewien czas gromadzi się wtedy w macicy lub pochwie i zaczyna krzepnąć, zanim zostanie wydalona. Większą uwagę zwracamy na skrzepy powtarzające się w każdym cyklu, liczne lub większe niż około 2–3 cm, szczególnie gdy towarzyszy im bardzo obfite krwawienie, silny ból albo osłabienie.

Porównaj dwie sytuacje:

• Sytuacja pierwsza: drugiego dnia miesiączki pojawił się jeden niewielki skrzep, a pozostała część krwawienia wyglądała jak zwykle.
• Sytuacja druga: przez kilka godzin pojawiają się kolejne duże skrzepy, podpaska przemaka w ciągu godziny, a przy wstawaniu czujesz zawroty głowy.

Pierwsza sytuacja najczęściej wymaga obserwacji. Druga może oznaczać ostre, nadmierne krwawienie i wymaga szybkiej oceny.

Duże skrzepy nie wskazują automatycznie na jedną konkretną chorobę. Mogą występować przy mięśniakach, adenomiozie, zaburzeniach hormonalnych, bardzo rozrośniętym endometrium lub poronieniu. Znaczenie mają więc również termin miesiączki, możliwość ciąży i pozostałe objawy.

---

Sprawdź też:
Masz bolesne miesiączki? Oto możliwi winowajcy

---

Omdlenia, zawroty głowy i osłabienie podczas miesiączki

Bardzo silny ból może czasami doprowadzić do omdlenia. Dochodzi wtedy do nagłego spadku ciśnienia i zwolnienia pracy serca. Możesz poczuć mdłości, zimny pot, szum w uszach, mroczki przed oczami, a następnie stracić przytomność. Jednorazowego omdlenia nie należy oczywiście ignorować, ale jeszcze większą uwagę trzeba zwrócić na osłabienie związane z obfitą utratą krwi.

Przewlekłe, obfite miesiączki mogą prowadzić do niedoboru żelaza i anemii. Typowe objawy to:

• ciągłe zmęczenie,
• senność i problemy z koncentracją,
• blada skóra,
• zadyszka podczas niewielkiego wysiłku,
• kołatanie serca,
• bóle lub zawroty głowy,
• osłabienie włosów i paznokci,
• gorsza tolerancja wysiłku.

Wtedy lekarz może zlecić morfologię oraz ferrytynę. Morfologia pozwala między innymi ocenić poziom hemoglobiny, natomiast ferrytyna pokazuje zapasy żelaza. Możesz mieć bardzo niską ferrytynę i odczuwać objawy niedoboru, zanim poziom hemoglobiny spadnie poniżej normy.

Nagłe osłabienie, duszność, ból w klatce piersiowej, bardzo szybkie bicie serca albo omdlenie w czasie intensywnego krwawienia wymagają pilnej pomocy.

Nudności, wymioty i biegunka podczas menstruacji

Prostaglandyny odpowiadające za skurcze macicy oddziałują również na przewód pokarmowy. Dlatego w pierwszych dniach okresu mogą pojawić się luźniejsze stolce, nudności, brak apetytu albo pojedyncze wymioty. Same nudności czy luźniejszy stolec nie muszą więc oznaczać choroby ginekologicznej.

Twój niepokój powinny jednak wzbudzić:

• powtarzające się wymioty, przez które nie możesz pić,
• objawy odwodnienia, takie jak suchość w ustach, bardzo mała ilość moczu lub silne osłabienie,
• krew w stolcu,
• ból przy każdym wypróżnieniu podczas miesiączki,
• silny ból odbytu lub uczucie ostrego kłucia,
• dolegliwości jelitowe występujące cyklicznie przed każdą miesiączką,
• ból brzucha wyraźnie inny niż zwykle.

Cykliczny ból przy wypróżnianiu, zwłaszcza gdy łączy się z bolesnym współżyciem i bardzo bolesnymi miesiączkami, może występować przy endometriozie. Z kolei nagłe wymioty z jednostronnym, silnym bólem podbrzusza mogą towarzyszyć skrętowi jajnika i wymagają pilnej oceny.

Gorączka podczas miesiączki

W pierwszym dniu okresu możesz czuć rozbicie, dreszcze albo niewielkie podwyższenie temperatury. Wysokiej gorączki nie tłumacz jednak samą miesiączką. Temperatura wynosząca około 38°C lub więcej, szczególnie w połączeniu z bólem podbrzusza, nieprzyjemnie pachnącą wydzieliną, pieczeniem przy oddawaniu moczu albo bólem podczas współżycia, może wskazywać na infekcję.

W gabinecie takie objawy wymagają odpowiedzi na kilka pytań:

1. Czy niedawno zakładano wkładkę?
2. Czy wystąpił nowy kontakt seksualny?
3. Czy pojawiła się nietypowa wydzielina?
4. Czy ból dotyczy całego podbrzusza, czy jednej strony?
5. Czy istnieje możliwość ciąży?

Stan zapalny przydatków może obejmować macicę, jajowody i jajniki. Nie warto go przeczekiwać, ponieważ nieleczona infekcja zwiększa ryzyko przewlekłego bólu, zrostów i problemów z płodnością. Pilnej pomocy wymaga bardzo wysoka gorączka, narastający ból, wymioty, omdlenie, splątanie albo znaczne pogorszenie samopoczucia.

Upławy i nieprzyjemny zapach okresu

Krew miesiączkowa ma charakterystyczny zapach wynikający z kontaktu krwi, wydzieliny pochwowej i naturalnych bakterii. Sam nieco metaliczny zapach zazwyczaj nie oznacza infekcji.

Skonsultuj się z lekarzem, jeśli poza krwawieniem pojawiają się:

• intensywnie nieprzyjemny lub „rybi” zapach,
• żółta, zielona albo pienista wydzielina,
• ropne upławy,
• swędzenie i pieczenie,
• ból podbrzusza,
• gorączka,
• ból podczas oddawania moczu lub współżycia.

Nie stosuj przed wizytą irygacji ani przypadkowych leków dopochwowych. Mogą zmienić obraz infekcji i utrudnić dobranie właściwego leczenia. Objawy grzybicy, zakażenia bakteryjnego, czy infekcji przenoszonej drogą płciową i zapalenia narządów miednicy mogą się częściowo nakładać, ale wymagają innego postępowania.

---

Sprawdź też:
Problemy i choroby pochwy: objawy, przyczyny i kiedy zgłosić się do lekarza

---

Ból odbytu podczas okresu

Ostry ból odbytu podczas miesiączki bywa opisywany przez pacjentki jako kłucie, rozpieranie albo „ból przeszywający od środka”. Niektóre odczuwają go wyłącznie w czasie wypróżnienia, inne również podczas siedzenia. Jednorazowa dolegliwość może wynikać ze skurczu mięśni, zaparcia, hemoroidów lub podrażnienia jelita. Objaw powtarzający się w każdym cyklu, szczególnie w połączeniu z bardzo bolesnymi miesiączkami, wymaga jednak sprawdzenia pod kątem endometriozy.

Obserwowany objaw	Co warto przekazać lekarzowi?
Ból przy wypróżnianiu	Czy pojawia się tylko podczas miesiączki?
Ból odbytu	Czy jest tępy, rozpierający czy nagły i kłujący?
Krew w stolcu	Czy pochodzi na pewno z odbytu, a nie z dróg rodnych?
Zaparcia lub biegunka	Czy zmieniają się zależnie od fazy cyklu?
Wzdęcia	Czy nasilają się przed miesiączką?
Bolesne współżycie	Czy ból jest odczuwany głęboko w miednicy?

Nawet jeśli podstawowe USG nie wykazuje zmian, cykliczny charakter dolegliwości pozostaje ważny. Nie wszystkie ogniska endometriozy są widoczne w rutynowym badaniu.

Krwawienie mimo podejrzenia ciąży

Krwawienie w terminie spodziewanej miesiączki nie zawsze oznacza, że ciąża jest wykluczona. Jeżeli współżyłaś bez skutecznego zabezpieczenia, wykonaj test ciążowy, szczególnie gdy krwawienie jest skąpe, nietypowe lub towarzyszy mu jednostronny ból. Dodatni test ciążowy w połączeniu z bólem brzucha lub krwawieniem wymaga kontaktu z lekarzem. Trzeba ocenić, czy ciąża rozwija się w jamie macicy.

Ciąża pozamaciczna powstaje, gdy zarodek zagnieżdża się poza jamą macicy, najczęściej w jajowodzie. Może początkowo dawać niewielkie plamienie i umiarkowany ból. Pęknięcie jajowodu prowadzi jednak do krwawienia wewnętrznego i bezpośredniego zagrożenia zdrowia.

Natychmiastowej pomocy wymagają:

• gwałtownie nasilający się jednostronny ból,
• ból barku,
• omdlenie,
• silne zawroty głowy,
• bladość i zimne poty,
• znaczne osłabienie.

Nie warto czekać, aż krwawienie stanie się obfite. Przy krwawieniu wewnętrznym ilość krwi widocznej na podpasce może być niewielka.

Plamienie przed miesiączką i krwawienie pomiędzy okresami

Jednorazowe delikatne plamienie może pojawić się w związku z owulacją, rozpoczęciem antykoncepcji hormonalnej, infekcją lub podrażnieniem po współżyciu. Powtarzające się krwawienie poza miesiączką powinno jednak zostać ocenione.

Powiedz lekarzowi o:

• plamienia występujące przed każdą miesiączką,
• krwawienie po współżyciu,
• krwawienie w połowie cyklu, które się powtarza,
• krwawienie po menopauzie,
• plamienie połączone z bólem podbrzusza,
• nieregularne krwawienia trwające przez kilka tygodni,
• plamienie przy możliwości ciąży.

Przyczyną mogą być między innymi zaburzenia owulacji, polip, mięśniak, infekcja, nieprawidłowości szyjki macicy albo działania niepożądane antykoncepcji. Po 40. roku życia częściej występują nieregularne cykle związane z perimenopauzą, ale nie zwalnia to z diagnostyki nowego lub nietypowego krwawienia.

Kiedy umówić się do lekarza?

Nietypowy objaw nie zawsze oznacza konieczność wyjazdu do szpitala czy przychodni. Nie warto jednak wszystkiego odkładać do kolejnego badania profilaktycznego.

Sytuacja	Co zrobić?
Jednorazowo nieco silniejszy ból lub bardziej obfity dzień bez innych objawów	Obserwuj kolejny cykl i zapisz zmianę
Ból co miesiąc utrudniający pracę, naukę lub sen	Umów planową konsultację ginekologiczną
Miesiączki stały się nagle bardziej bolesne lub obfite	Umów wizytę, szczególnie jeśli zmiana powtarza się przez 2–3 cykle
Krwawienie trwa ponad 7 dni albo regularnie wymaga zmiany zabezpieczenia co 1–2 godziny	Skonsultuj się z ginekologiem i rozważ morfologię oraz ferrytynę
Ból podczas współżycia, wypróżniania lub oddawania moczu	Umów konsultację i opisz związek objawu z cyklem
Gorączka, ból podbrzusza i nieprawidłowe upławy	Skontaktuj się z lekarzem pilnie
Nagły, jednostronny, bardzo silny ból z wymiotami	Szukaj pilnej pomocy
Dodatni test ciążowy, ból brzucha lub krwawienie	Skontaktuj się pilnie z lekarzem
Bardzo obfite krwawienie z omdleniem, dusznością lub bólem w klatce piersiowej	Wezwij natychmiastową pomoc
Krwawienie po menopauzie	Umów konsultację, nawet jeśli było niewielkie i jednorazowe

Jak przygotować się do rozmowy z ginekologiem?

W gabinecie pacjentki czasem przepraszają, że nie potrafią dokładnie określić ilości krwi albo dnia, w którym zaczął się ból. Naprawdę nie musisz znać medycznych określeń ani przychodzić z gotową diagnozą. Najbardziej pomaga spokojny, możliwie konkretny opis tego, co zauważyłaś.

Przed wizytą możesz zanotować:

• Datę rozpoczęcia ostatnich 3 miesiączek.
• Liczbę dni krwawienia.
• Najbardziej obfite dni i częstotliwość zmiany zabezpieczenia.
• Wielkość i częstotliwość skrzepów.
• Natężenie bólu od 0 do 10.
• Moment pojawienia się bólu względem krwawienia.
• Dodatkowe objawy, na przykład gorączkę, wymioty, ból przy współżyciu lub wypróżnianiu.
• Nazwy stosowanych leków i ich dawki.
• Informację o możliwości ciąży.
• Wyniki wcześniejszych badań i USG.

Lekarz może zaproponować badanie ginekologiczne i USG, ale zakres diagnostyki zależy od objawów. Przy obfitym krwawieniu często przydatna jest morfologia i ferrytyna. Przy możliwości ciąży wykonuje się test ciążowy, a przy podejrzeniu infekcji odpowiednie badania mikrobiologiczne. Nie w każdej sytuacji potrzebny jest tego samego zestawu badań.

Jeśli od lat słyszysz, że bolesne albo obfite miesiączki są w Twojej rodzinie „normalne”, miej na uwadze jedno: częste występowanie problemu nie oznacza, że trzeba się z nim pogodzić. Możesz poszukać jego przyczyny i sposobu, dzięki któremu okres przestanie rządzić Twoim kalendarzem.

---

Autorka: dr Agnieszka Osińska, specjalista ginekolog-endokrynolog. Specjalizuje się w ginekologii, doborze nowoczesnej antykoncepcji, endokrynologii ginekologicznej, prowadzeniu ciąży i leczeniu niepłodności. Jako endokrynolog pomaga również w problemach z hormonami tarczycy i wykonuje zabiegi ginekologii estetycznej.

„Pierwszego dnia okresu biorę tabletki, zwijam się z bólu i odwołuję wszystkie spotkania. Mama miała tak samo, więc chyba taka już nasza uroda”. Taką historię jako ginekolog słyszę w gabinecie bardzo często. Pacjentka przez lata zdążyła uznać ból za normę. A potem okazuje się, że miesiączkom towarzyszą także omdlenia, wymioty, ból podczas współżycia albo trudności z zajściem w ciążę. Kobietki… To nie jest „normalne”.

To prawda, że ból podczas okresu jest częsty. Ponad połowa miesiączkujących kobiet odczuwa go przez jeden lub dwa dni w miesiącu. Częste nie znaczy jednak, że każdy ból jest czymś, z czym trzeba się pogodzić. Miesiączka nie powinna co miesiąc wyłączać Cię z życia, zmuszać do pozostania w łóżku ani sprawiać, że planujesz pracę, naukę i wyjazdy wokół kilku dni cierpienia.

Za bardzo bolesnymi miesiączkami może stać naturalna, ale nasilona reakcja macicy. Ale przyczyną bywa też endometrioza, adenomioza, mięśniak, torbiel jajnika, stan zapalny lub inny problem wymagający diagnostyki. I tego nie wolno ignorować.

Przeczytasz tutaj:

• Bardzo bolesne miesiączki: kiedy ból przestaje być „normalny”?

• Dlaczego miesiączka boli?

• Pierwotne i wtórne bolesne miesiączkowanie: czym się różnią?

• Endometrioza a bolesny okres

• Adenomioza: źródło bólu jest w ścianie macicy

• Mięśniaki macicy też powodują bolesne okresy

• Torbiel jajnika: gdy ból jest wyraźnie jednostronny

• Zapalenie przydatków: ból, gorączka i upławy

• Bolesne miesiączki po 40. roku życia

• Jak szuka się przyczyny bolesnych miesiączek?

• Bolesna miesiączka – kiedy iść do lekarza?

• Możliwi winowajcy bardzo bolesnych miesiączek: podsumowanie

Bardzo bolesne miesiączki: kiedy ból przestaje być „normalny”?

Nie istnieje jedna liczba w skali od 0 do 10, po której przekroczeniu ból automatycznie staje się „nieprawidłowy”. Każda z nas odczuwa go inaczej. Dla lekarza liczy się przede wszystkim to, co przez ten ból tracisz: sen, pracę, naukę, spotkania czy możliwość normalnego funkcjonowania.

Sprawdź, czy podczas miesiączki:

• możesz normalnie pracować lub uczyć się,
• budzisz się z powodu bólu,
• musisz rezygnować ze spotkań i aktywności,
• potrzebujesz coraz większych dawek leków,
• wymiotujesz, mdlejesz albo czujesz bardzo silne osłabienie,
• ból trwa dłużej niż samo krwawienie,
• dolegliwości z każdym miesiącem się nasilają.

Jeśli ból jest łagodny, trwa krótko i ustępuje po odpoczynku lub standardowym leczeniu, zazwyczaj nie świadczy o chorobie. Jeżeli natomiast co miesiąc wyłącza Cię z życia, zasługuje na diagnostykę.

Dlaczego miesiączka boli?

W czasie miesiączki macica kurczy się, aby usunąć złuszczającą się błonę śluzową, nazywaną endometrium. W tym procesie uczestniczą prostaglandyny. Są to związki chemiczne produkowane przez organizm, które między innymi pobudzają skurcze mięśnia macicy i nasilają reakcję zapalną.

Im wyższe stężenie prostaglandyn, tym mocniejsze mogą być skurcze. Na krótki czas zmniejsza się wtedy dopływ krwi i tlenu do mięśnia macicy, co odczuwasz jako ból w podbrzuszu. Prostaglandyny działają nie tylko na macicę. Mogą również pobudzać jelita, dlatego podczas okresu niektóre kobiety mają biegunkę, nudności, bóle głowy, poty albo osłabienie.

Typowy ból miesiączkowy:

• zaczyna się kilka godzin przed krwawieniem lub wraz z nim,
• jest najsilniejszy w pierwszej dobie,
• zwykle słabnie w ciągu 1–3 dni,
• ma charakter skurczowy,
• może promieniować do dolnej części pleców i ud.

Jeśli ból pojawia się wiele dni przed okresem, trwa po zakończeniu krwawienia albo występuje również między miesiączkami, trzeba poszukać innej przyczyny.

Pierwotne i wtórne bolesne miesiączkowanie: czym się różnią?

W dokumentacji medycznej możesz spotkać określenie „dysmenorrhea”. Brzmi technicznie, ale oznacza po prostu bolesne miesiączkowanie.

Wyróżniamy dwa podstawowe rodzaje tego problemu:

Pierwotne bolesne miesiączkowanie	Wtórne bolesne miesiączkowanie
Nie wynika z widocznej choroby narządów rodnych	Jest związane z chorobą lub zmianą w obrębie miednicy
Często zaczyna się w okresie dojrzewania	Może pojawić się po latach bezbolesnych miesiączek
Ból pojawia się tuż przed krwawieniem lub na jego początku	Ból może zaczynać się kilka dni przed okresem
Zwykle słabnie po 1–3 dniach	Może narastać w czasie miesiączki i trwać po niej
Pomiędzy miesiączkami zwykle nie ma dolegliwości	Ból może występować także podczas współżycia, wypróżniania lub poza okresem

Pierwotne bolesne miesiączkowanie może być bardzo dokuczliwe, mimo że w badaniu i USG nie znajdujemy nieprawidłowości. Nie oznacza to, że „przesadzasz”. Taki ból wynika przede wszystkim z silnej reakcji na prostaglandyny.

Przy wtórnym bolesnym miesiączkowaniu ważne jest odnalezienie i leczenie przyczyny. Samo przyjmowanie kolejnych tabletek przeciwbólowych może na jakiś czas złagodzić objawy, ale nie odpowie na pytanie, dlaczego miesiączki zaczęły boleć.

Endometrioza a bolesny okres

Endometrioza dotyczy według Światowej Organizacji Zdrowia około 10 procent kobiet w wieku rozrodczym, czyli około 190 milionów kobiet na świecie. W tej chorobie tkanka podobna do błony śluzowej macicy rozwija się poza jej jamą, na przykład w okolicy jajników, otrzewnej, jelit lub pęcherza.

Bardzo bolesne miesiączki są jednym z najbardziej charakterystycznych objawów endometriozy, ale nie jedynym. Podejrzenie endometriozy może wzbudzać:

• ból rozpoczynający się przed miesiączką,
• ból, który z czasem staje się coraz silniejszy,
• bolesne współżycie, szczególnie przy głębokiej penetracji,
• ból odbytu lub ból podczas wypróżniania w czasie okresu,
• dolegliwości przy oddawaniu moczu nasilające się podczas miesiączki,
• przewlekły ból miednicy,
• trudności z zajściem w ciążę.

---

Sprawdź też:
Endometrioza: co to za choroba? Wyjaśnia lekarz ginekolog

---

Natężenie bólu nie zawsze odpowiada rozległości zmian. Niewielkie ogniska mogą powodować bardzo silne dolegliwości, a rozległa endometrioza bywa wykrywana u kobiety, która wcześniej nie odczuwała charakterystycznego bólu.

Ważne byś wiedziała także, że prawidłowe podstawowe USG nie wyklucza każdej postaci endometriozy. Badanie może uwidocznić między innymi torbiele endometrialne jajników i niektóre głębokie zmiany, ale powierzchowne ogniska mogą pozostać niewidoczne. Dlatego wynik badania zawsze trzeba zestawić z Twoimi objawami i dokładnym wywiadem.

Adenomioza: źródło bólu jest w ścianie macicy

Adenomioza jest często mylona z endometriozą. Choroby mogą dawać podobne objawy i występować jednocześnie, ale nie są tym samym.

W adenomiozie tkanka podobna do endometrium znajduje się w mięśniowej ścianie macicy. Macica może stać się powiększona i tkliwa, a jej skurcze bardziej bolesne. Charakterystyczne są bardzo obfite miesiączki, skrzepy, uczucie ciężaru w podbrzuszu oraz ból, który z wiekiem staje się coraz mocniejszy.

Co może wskazywać na adenomiozę?

Najbardziej typowe połączenie to: silny ból miesiączkowy + obfite lub przedłużające się krwawienie + uczucie rozpierania w podbrzuszu.

Część kobiet zauważa również, że brzuch przed okresem staje się bardziej napięty lub wyraźnie większy. Inne zgłaszają ból podczas współżycia albo tkliwość w podbrzuszu także poza miesiączką.

Adenomiozę częściej rozpoznaje się u kobiet po 35.–40. roku życia, ale może występować również u młodszych pacjentek. Podstawowym badaniem jest zwykle USG przezpochwowe wykonane przez lekarza mającego doświadczenie w ocenie mięśnia macicy. W niektórych sytuacjach pomocny bywa także rezonans magnetyczny.

Mięśniaki macicy też powodują bolesne okresy

Mięśniaki to łagodne guzy rozwijające się z mięśnia macicy. Są bardzo częste, szczególnie po 35. roku życia. Nie każdy mięśniak boli i nie każdy wymaga leczenia.

O objawach decyduje nie tylko wielkość zmiany, ale też jej lokalizacja. Nawet stosunkowo mały mięśniak rosnący w kierunku jamy macicy może powodować bardzo obfite krwawienia. Większy mięśniak rozwijający się na zewnątrz macicy może natomiast wywoływać uczucie ucisku na pęcherz lub jelita, nie powodując silnego bólu podczas okresu.

Mięśniaki mogą odpowiadać za:

• długie i obfite miesiączki,
• krwawienie ze skrzepami,
• ból lub uczucie rozpierania w podbrzuszu,
• częste oddawanie moczu,
• zaparcia,
• niedokrwistość, czyli anemię,
• powiększenie obwodu brzucha.

Jeżeli miesiączkom towarzyszą osłabienie, kołatanie serca, zadyszka, bladość albo wypadanie włosów, oprócz USG może być potrzebna morfologia i oznaczenie ferrytyny. Ferrytyna pokazuje zapasy żelaza w organizmie. Jej poziom może być niski, zanim jeszcze w morfologii pojawi się wyraźna anemia.

Torbiel jajnika: gdy ból jest wyraźnie jednostronny

Torbiel jajnika to zbiornik wypełniony płynem lub inną treścią. Wiele torbieli powstaje w związku z przebiegiem cyklu i samoistnie znika w ciągu kilku tygodni lub miesięcy.

Torbiel nie zawsze powoduje ból. Gdy jednak dolegliwości występują, mogą być odczuwane głównie po jednej stronie podbrzusza. Czasem nasilają się podczas miesiączki, aktywności fizycznej lub współżycia.

Szczególnej uwagi wymaga nagły, bardzo silny i jednostronny ból, zwłaszcza jeśli towarzyszą mu nudności, wymioty, omdlenie lub znaczne osłabienie. Może on wskazywać na pęknięcie torbieli albo skręt jajnika. Skręt oznacza obrócenie się jajnika wokół jego naczyń krwionośnych i wymaga pilnej oceny lekarskiej.

Pamiętaj jednak, że nie każde „kłucie jajnika” oznacza torbiel. Ból po jednej stronie może pochodzić również z jelit, układu moczowego, mięśni albo zmian endometrialnych. Lokalizacja bólu pomaga w diagnostyce, ale sama nie daje rozpoznania.

Zapalenie przydatków: ból, gorączka i upławy

Ból podbrzusza nasilający się podczas miesiączki może być także związany ze stanem zapalnym macicy, jajowodów lub jajników, czyli narządów miednicy mniejszej.

W takiej sytuacji ból często nie jest jedynym objawem. Mogą pojawić się:

• gorączka,
• nieprawidłowe lub nieprzyjemnie pachnące upławy,
• ból podczas współżycia,
• pieczenie przy oddawaniu moczu,
• krwawienie między miesiączkami,
• ból przy ucisku podbrzusza,
• wyraźne pogorszenie samopoczucia.

Ostre zapalenie wymaga szybkiej konsultacji. Nieleczona infekcja może prowadzić do zrostów, przewlekłego bólu miednicy oraz problemów z drożnością jajowodów.

Nie każda infekcja pochwy powoduje zapalenie narządów miednicy. Sam świąd lub pieczenie częściej mogą wskazywać na problem miejscowy. Połączenie bólu podbrzusza, gorączki i nietypowej wydzieliny jest jednak sygnałem, którego nie należy przeczekiwać do następnego cyklu.

Zrosty po cesarce a bolesne miesiączkowanie

Zrosty to pasma tkanki łącznej, które mogą powstać po operacji, cesarskim cięciu, zapaleniu lub w przebiegu endometriozy. Łączą ze sobą tkanki i narządy, które naturalnie powinny swobodnie się względem siebie przesuwać.

Mogą powodować ciągnięcie, kłucie lub ból nasilający się podczas ruchu, współżycia i miesiączki. Zdarza się, że kobieta mówi: „Od cesarskiego cięcia każdy okres boli mnie dokładnie w jednym miejscu”. Taka informacja jest dla lekarza ważna, ale nie przesądza jeszcze, że przyczyną są zrosty.

Zrostów często nie widać w zwykłym USG. Rozpoznanie opiera się na historii przebytych zabiegów, charakterze bólu, badaniu oraz wykluczeniu innych możliwych przyczyn. Operacyjne usuwanie zrostów nie zawsze jest najlepszym rozwiązaniem, ponieważ każda kolejna operacja może prowadzić do powstawania następnych.

Wkładka domaciczna: kiedy ból po założeniu powinien minąć?

Po założeniu wkładki domacicznej przez kilka dni mogą występować skurcze i niewielkie plamienie. W pierwszych miesiącach cykl także może wyglądać inaczej niż wcześniej.

Znaczenie ma rodzaj wkładki:

• wkładka miedziana może nasilać krwawienie i ból miesiączkowy, szczególnie w pierwszych miesiącach,
• wkładka hormonalna zwykle stopniowo zmniejsza obfitość miesiączek i bywa stosowana w leczeniu bolesnych oraz obfitych krwawień.

Ból po założeniu wkładki wymaga kontroli, jeśli jest bardzo silny, nasila się zamiast słabnąć, pojawia się gorączka, nieprawidłowa wydzielina albo obfite krwawienie. Wtedy lekarz powinien sprawdzić między innymi położenie wkładki w USG.

Pilnej konsultacji wymaga także dodatni test ciążowy u kobiety mającej wkładkę, szczególnie w połączeniu z jednostronnym bólem lub plamieniem. Trzeba wtedy wykluczyć ciążę pozamaciczną.

Polipy macicy a obfity okres

Polipy endometrialne to miejscowe rozrosty błony śluzowej macicy. Zwykle kojarzymy je z plamieniami między miesiączkami, krwawieniem po współżyciu, nieregularnymi cyklami lub obfitym okresem. Sam bardzo silny ból nie jest najbardziej charakterystycznym objawem polipa. Jeśli jednak zmiana utrudnia swobodny odpływ krwi z macicy albo współistnieje z innym problemem, mogą pojawić się mocniejsze skurcze.

Polip można podejrzewać w USG przezpochwowym. Czasem lekarz zaleca wykonanie badania w określonej fazie cyklu, kiedy błona śluzowa jest cieńsza i wnętrze macicy łatwiej ocenić. Dokładniejsze informacje może dać sonohisterografia, czyli USG po podaniu niewielkiej ilości płynu do jamy macicy, albo histeroskopia, podczas której wnętrze macicy ogląda się za pomocą cienkiego instrumentu z kamerą.

Zwężenie szyjki macicy a ból podczas miesiączki

Rzadziej przyczyną bolesnych miesiączek jest zwężenie kanału szyjki macicy. Może być wrodzone albo pojawić się po niektórych zabiegach wykonywanych na szyjce. Gdy odpływ krwi miesiączkowej jest utrudniony, macica kurczy się mocniej, próbując usunąć zawartość. Miesiączka może być wtedy skąpa, ale zaskakująco bolesna.

Taki scenariusz rozważa się szczególnie wtedy, gdy ból pojawił się po zabiegu ginekologicznym albo gdy miesiączki stały się jednocześnie mniej obfite i bardziej bolesne.

Bolesne miesiączki po 40. roku życia

Po 40. roku życia cykle mogą zacząć się zmieniać. Okres okołomenopauzalny, czyli perimenopauza, obejmuje lata poprzedzające ostatnią miesiączkę. Owulacje stają się mniej regularne, a krwawienia mogą być krótsze, dłuższe, skąpe lub bardzo obfite.

Nie oznacza to jednak, że każdy nowy ból jest „po prostu menopauzą”.

Jeżeli przez większość życia miesiączki były łagodne, a teraz stały się bardzo bolesne, trzeba sprawdzić między innymi:

• Czy krwawienia są również bardziej obfite?
• Czy pojawiają się skrzepy albo plamienia między okresami?
• Czy brzuch wydaje się powiększony lub napięty?
• Czy występuje ból podczas współżycia?
• Czy dolegliwości utrzymują się poza miesiączką?
• Kiedy wykonywane było ostatnie USG ginekologiczne?

Po 40. roku życia częściej ujawniają się objawy adenomiozy i mięśniaków. Trzeba również ocenić endometrium, czyli błonę śluzową macicy, szczególnie przy nieregularnych lub bardzo obfitych krwawieniach. Zmiany związane z perimenopauzą są powszechne, ale traktuj ich jako automatyczne wyjaśnienie każdej dolegliwości.

Czy bolesny okres może mieć związek z PCOS?

PCOS, czyli zespół policystycznych jajników, jest przede wszystkim zaburzeniem owulacji i gospodarki hormonalnej. Najbardziej charakterystyczne PCOS to długie, nieregularne cykle lub brak miesiączki, objawy nadmiaru androgenów, takie jak trądzik i nadmierne owłosienie, oraz problemy z owulacją.

Bolesne miesiączki nie są głównym objawem PCOS. Po długiej przerwie krwawienie może być obfite i towarzyszyć mu mogą mocniejsze skurcze, ale bardzo silny, powtarzający się co miesiąc ból powinien skłonić do poszukiwania także innej przyczyny.

Można jednocześnie mieć PCOS i endometriozę, adenomiozę albo mięśniaki. Jedno rozpoznanie nie chroni przed innym i nie wyjaśnia automatycznie wszystkich objawów.

---

Sprawdź też:
Jak żyć z PCOS i jakie są możliwości leczenia?

---

Jak szuka się przyczyny bolesnych miesiączek?

Dobra diagnostyka nie zaczyna się od kilkunastu badań wykonywanych „na wszelki wypadek”. Zaczyna się od spokojnej, dokładnej rozmowy.

Podczas wizyty lekarz powinien zapytać:

• kiedy ból pojawił się po raz pierwszy,
• czy miesiączki bolały od początku, czy zaczęły boleć po latach,
• w którym momencie cyklu zaczynają się dolegliwości,
• jak długo trwają,
• gdzie dokładnie boli i dokąd ból promieniuje,
• czy występuje ból podczas współżycia, oddawania moczu lub wypróżniania,
• jak obfite są krwawienia,
• jakie leki stosujesz i czy pomagają,
• czy przebyłaś operacje, cesarskie cięcie lub stany zapalne,
• czy planujesz ciążę albo masz trudności z zajściem w ciążę.

Warto przez 2–3 cykle prowadzić prosty dzienniczek. Zapisuj dzień rozpoczęcia bólu, jego natężenie od 0 do 10, przyjęte leki, obfitość krwawienia i objawy dodatkowe. Taki zapis bywa bardziej pomocny niż ogólne stwierdzenie: „zawsze bardzo boli”.

Jakie badania mogą być potrzebne?

Zakres diagnostyki dobiera się indywidualnie. Najczęściej obejmuje:

• badanie ginekologiczne,
• USG przezpochwowe, a u pacjentek, u których nie można go wykonać, USG przez brzuch,
• test ciążowy, jeśli istnieje możliwość ciąży,
• morfologię i ferrytynę przy obfitych miesiączkach,
• badania w kierunku infekcji, jeśli występują upławy, gorączka lub ból podczas współżycia,
• dokładniejsze USG w kierunku endometriozy lub adenomiozy,
• rezonans magnetyczny w wybranych przypadkach,
• histeroskopię przy podejrzeniu zmian w jamie macicy.

Nie w każdej sytuacji potrzebne są wszystkie te badania. Wynik USG również nie powinien być oceniany w oderwaniu od dolegliwości. Jeśli Twoje objawy są charakterystyczne, a podstawowe badanie nie pokazuje przyczyny, nie oznacza to, że „nic Ci nie jest”.

Bolesna miesiączka – kiedy iść do lekarza?

Umów planową konsultację ginekologiczną, jeśli:

• ból regularnie utrudnia Ci normalne funkcjonowanie,
• miesiączki stają się coraz bardziej bolesne,
• ból pojawił się dopiero po kilku lub kilkunastu latach miesiączkowania,
• leki przestały działać albo musisz przyjmować ich coraz więcej,
• krwawienia są bardzo obfite lub trwają ponad 7 dni,
• występują duże skrzepy,
• odczuwasz ból podczas współżycia, wypróżniania lub oddawania moczu,
• masz plamienia między miesiączkami,
• starasz się o ciążę bez powodzenia,
• ból utrzymuje się także poza miesiączką.

Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?

Nie czekaj wtedy na planową wizytę, jeżeli pojawi się:

• nagły, bardzo silny lub jednostronny ból,
• ból połączony z omdleniem, silnymi zawrotami głowy lub znacznym osłabieniem,
• gorączka i nasilony ból podbrzusza,
• dodatni test ciążowy wraz z bólem lub krwawieniem,
• krwawienie tak obfite, że przemaczasz podpaskę lub tampon co godzinę przez kilka kolejnych godzin,
• silny ból z wymiotami, który wyraźnie różni się od typowych dolegliwości miesiączkowych.

W takich sytuacjach trzeba wykluczyć między innymi ciążę pozamaciczną, skręt jajnika, pęknięcie torbieli, ostre zapalenie lub znaczne krwawienie.

Możliwi winowajcy bardzo bolesnych miesiączek: podsumowanie

Możliwa przyczyna	Co może na nią wskazywać?
Pierwotne bolesne miesiączkowanie	Ból od pierwszych lat miesiączkowania, najsilniejszy w pierwszym dniu, bez dolegliwości między okresami
Endometrioza	Ból przed miesiączką i w jej trakcie, ból podczas współżycia, wypróżniania lub oddawania moczu, trudności z zajściem w ciążę
Adenomioza	Bardzo bolesne i obfite miesiączki, skrzepy, uczucie ciężaru, rozpierania lub powiększenia brzucha
Mięśniaki macicy	Obfite i długie krwawienia, skrzepy, ucisk na pęcherz lub jelita, anemia
Torbiel jajnika	Ból głównie po jednej stronie, nasilenie podczas ruchu lub współżycia, nagły ostry ból przy powikłaniach
Zapalenie narządów miednicy mniejszej	Ból podbrzusza, gorączka, upławy, ból podczas współżycia, krwawienia między miesiączkami
Zrosty po operacji lub cesarskim cięciu	Ciągnięcie lub kłucie w jednym miejscu, ból po zabiegu, nasilenie przy ruchu lub współżyciu
Wkładka domaciczna	Nasilenie bólu i krwawienia po założeniu, zwłaszcza przy wkładce miedzianej
Polip endometrialny	Plamienia między miesiączkami, krwawienia po współżyciu, obfity lub nieregularny okres
Zwężenie kanału szyjki macicy	Skąpa, ale bardzo bolesna miesiączka, zwłaszcza po zabiegu na szyjce macicy
Zmiany okresu okołomenopauzalnego	Nowy ból po 40. roku życia, zmiana długości cyklu, obfitości i charakteru krwawienia
PCOS	Nieregularne cykle, brak owulacji, trądzik, nadmierne owłosienie, czasem obfite krwawienie po dłuższej przerwie

Pamiętaj: objawy mogą się nakładać. Możesz jednocześnie mieć więcej niż jedną przyczynę, na przykład adenomiozę i mięśniaki albo PCOS i endometriozę. Tabela pomaga uporządkować sygnały, ale nie zastępuje badania i rozmowy z ginekologiem.

Nie porównuj też swoich dolegliwości z bólem mamy, siostry czy koleżanki. To, że silne miesiączki występują w rodzinie, nie oznacza automatycznie, że wszystko jest w porządku. Wizyta u ginekologa nie służy wyłącznie wykluczeniu choroby. Jej celem jest również znalezienie rozwiązania, dzięki któremu okres przestanie oznaczać kilka straconych dni w każdym miesiącu.

---

Autorka: dr Agnieszka Osińska, specjalista ginekolog-endokrynolog. Specjalizuje się w ginekologii, doborze nowoczesnej antykoncepcji, endokrynologii ginekologicznej, prowadzeniu ciąży i leczeniu niepłodności. Jako endokrynolog pomaga również w problemach z hormonami tarczycy i wykonuje zabiegi ginekologii estetycznej.