Zdrowie seksualne nie powinno być tematem tabu. A jednak w gabinecie wciąż widzę, jak wiele kobiet waha się, zanim zada jedno proste pytanie: czy PO TEJ SYTUACJI powinnam zrobić badania?
Ta sytuacja to najczęściej seks bez zabezpieczeń czy nowy partner seksualny i wynikająca z tych faktów niepewność: czy to było bezpieczne?
Pamiętajcie, że to są rozsądne pytania o zdrowie, a nie powód do poczucia winy! Dlatego dziś chcę rozwiać wszelkie Wasze watpliwości na temat chorób wenerycznych, które mogą pojawić się w tzw. sytuacjach ryzykownych.
Przeczytasz tutaj:
Kiedy warto rozważyć badania?
Nie po każdym kontakcie seksualnym trzeba od razu robić pełną diagnostykę. Ale są sytuacje, w których badania zdecydowanie warto wziąć pod uwagę.
Najczęściej zalecam diagnostykę, gdy:
- doszło do seksu bez prezerwatywy,
- prezerwatywa pękła lub zsunęła się podczas stosunku,
- pojawił się nowy partner seksualny,
- masz nawracające infekcje intymne,
- zauważyłaś nietypowe objawy (pieczenie, wypryski, upławy),
- planujesz ciążę,
- partner poinformował Cię o zakażeniu albo o objawach u siebie,
- przestajecie używać prezerwatywy w stałej relacji.
Są też sytuacje mniej oczywiste, które pacjentki często bagatelizują. Na przykład jednorazowy kontakt po alkoholu, krótka relacja, seks oralny bez zabezpieczenia albo kontakt seksualny, po którym uznałaś, że „to tylko raz, więc pewnie nic się nie stało”. Właśnie w takich historiach najczęściej wracamy potem do pytania: czy jednak nie warto było się zbadać od razu?
Czy po jednym razie można się zarazić chorobą weneryczną?
Tak. I to warto powiedzieć bardzo jasno.
Nie trzeba wielu partnerów ani długiej relacji, żeby doszło do zakażenia. Wystarczy jeden kontakt seksualny z osobą zakażoną. To dotyczy zarówno seksu waginalnego, jak i oralnego czy analnego.
W gabinecie często słyszę zdanie: „To był tylko jeden raz”. Medycznie ten argument nie ma większego znaczenia, bo ryzyko zakażenia nie zależy od liczby spotkań, tylko od tego, czy doszło do kontaktu z patogenem.
Czy trzeba się badać, jeśli nie masz żadnych objawów?
Czasem tak.
Wiele infekcji przenoszonych drogą płciową może przebiegać skąpoobjawowo albo zupełnie bezobjawowo. Dotyczy to szczególnie części zakażeń bakteryjnych, takich jak chlamydia, mykoplazma genitalna czy niekiedy rzeżączka u kobiet. Zdarza się, że zakażenie wychodzi dopiero przy badaniach wykonanych z zupełnie innego powodu: przed ciążą, przy nawracających infekcjach, przy przewlekłym bólu podbrzusza albo po prostu profilaktycznie.
Dlatego brak objawów nie zawsze oznacza brak problemu.
Jeśli miałaś sytuację ryzykowną, zaczynasz nową relację albo chcesz zrezygnować z prezerwatywy, badania są rozsądnym krokiem nawet wtedy, gdy czujesz się dobrze.
Pierwsze objawy choroby wenerycznej
Objawy infekcji przenoszonych drogą płciową nie zawsze są spektakularne. I to właśnie dlatego tyle kobiet odwleka wizytę. Bo to nie musi być od razu silny ból ani wysoka gorączka. Czasem zaczyna się bardzo zwyczajnie: trochę większe upławy, lekkie pieczenie, dyskomfort po stosunku, coś, co łatwo zrzucić na stres, grzybicę albo „rozregulowanie”.
Najczęściej niepokoi mnie, gdy pacjentka mówi o:
- pieczeniu podczas oddawania moczu,
- zmianie charakteru upławów, ich zapachu lub koloru,
- swędzeniu okolic intymnych,
- bólu w podbrzuszu,
- dyskomforcie lub bólu podczas współżycia,
- plamieniach między miesiączkami,
- zmianach skórnych w okolicy intymnej, takich jak pęcherzyki, nadżerki, brodawki czy bolesne ranki.
Warto jednak pamiętać, że wiele z tych objawów nie jest charakterystycznych wyłącznie dla chorób wenerycznych. Bardzo podobnie może wyglądać zwykła infekcja intymna, dlatego sam obraz objawów rzadko wystarcza. To szczegóły kliniczne i odpowiednie badania pozwalają odróżnić jedno od drugiego.
Sprawdź też:
Problemy i choroby pochwy – objawy, przyczyny i kiedy zgłosić się do lekarza
Czy prezerwatywa chroni przed chorobami wenerycznymi?
Tak, prezerwatywa jest najważniejszą metodą zmniejszania ryzyka zakażenia podczas kontaktów seksualnych. Ale ważne jest słowo: zmniejszania, a nie całkowitego eliminowania.
Prezerwatywa chroni przed kontaktem z wydzieliną z dróg rodnych i z nasieniem, dlatego istotnie ogranicza ryzyko zakażeń takich jak chlamydia, rzeżączka czy HIV. Nie daje jednak stuprocentowej ochrony przed wszystkimi infekcjami, szczególnie tymi, które mogą przenosić się także przez kontakt ze zmianami skórnymi lub błonami śluzowymi, jak opryszczka narządów płciowych czy HPV.
Mimo to z punktu widzenia profilaktyki jest to nadal najważniejsza forma zabezpieczenia.
Czy tabletki antykoncepcyjne, wkładka lub plaster chronią przed zakażeniem?
Nie. I to trzeba powiedzieć bardzo wyraźnie, bo wiele kobiet intuicyjnie miesza ochronę przed ciążą z ochroną przed infekcjami.
Tabletki antykoncepcyjne, wkładka wewnątrzmaciczna, plaster, krążek dopochwowy czy implant chronią przed ciążą, ale nie chronią przed chorobami wenerycznymi.
Możesz więc być świetnie zabezpieczona przed ciążą i jednocześnie w ogóle nie być zabezpieczona przed zakażeniem. To częsty błąd w myśleniu, szczególnie na początku nowej relacji, kiedy kobieta czuje się zabezpieczona, bo stosuje antykoncepcję hormonalną.
Jeśli zależy Ci jednocześnie na antykoncepcji i ochronie przed chorobami wenerycznymi, potrzebujesz dwóch rzeczy: skutecznej metody antykoncepcyjnej oraz prezerwatywy.
Seks oralny a zakażenie chorobą weneryczną
To jeden z najczęściej bagatelizowanych tematów.
Wiele osób traktuje seks oralny jako bezpieczniejszy, a z perspektywy ciąży rzeczywiście tak jest. Natomiast z perspektywy zakażeń przenoszonych drogą płciową sytuacja wygląda inaczej. Część patogenów może przenosić się między partnerami także podczas seksu oralnego. Dotyczy to między innymi rzeżączki, chlamydii, opryszczki i niektórych zakażeń wirusowych.
To oznacza, że po seksie oralnym również czasem warto rozważyć badania, zwłaszcza jeśli był to nowy partner, kontakt bez zabezpieczenia albo pojawiły się nietypowe objawy na gardle czy na narządach płciowych.
W niektórych sytuacjach lekarz może zalecić nie tylko wymaz z dróg rodnych, ale także wymaz z gardła.
Czy można się zarazić przez dotyk lub pocałunek?
Sam zwykły pocałunek nie jest typową drogą zakażenia większością chorób wenerycznych. Podobnie sam dotyk skóry, pieszczoty bez kontaktu z wydzielinami intymnymi czy korzystanie z tej samej toalety nie są standardową drogą transmisji.
Ryzyko pojawia się wtedy, gdy dochodzi do bezpośredniego kontaktu z wydzielinami intymnymi, błonami śluzowymi albo zmianami skórnymi w okolicy narządów płciowych. Jeśli partner dotykał Cię w miejscach intymnych ręką, na której była świeża wydzielina z narządów płciowych, ryzyko teoretycznie istnieje, ale jest znacznie mniejsze niż przy klasycznym kontakcie seksualnym.
W praktyce, jeśli mówimy o samym pocałunku, samym dotyku bez kontaktu z wydzielinami czy zwykłych czułościach, nie jest to sytuacja, po której standardowo zlecamy szeroką diagnostykę.
Co zrobić po seksie bez zabezpieczenia?
Najważniejsze: nie panikuj, ale też nie udawaj, że temat nie istnieje.
Po seksie bez zabezpieczenia dobrze jest najpierw spokojnie ocenić sytuację, przypomnieć sobie, jaki to był rodzaj kontaktu i czy mogło dojść do kontaktu z wydzielinami intymnymi, a następnie zastanowić się, czy potrzebujesz konsultacji lekarskiej.
Nie próbuj „wypłukać” ryzyka. Irygacje, agresywne środki do higieny intymnej, przypadkowe preparaty z apteki czy samodzielne przyjmowanie antybiotyków nie zabezpieczają przed zakażeniem, a mogą zaburzyć mikroflorę i utrudnić późniejszą diagnostykę.
To, co ma sens, to:
- obserwacja swojego ciała,
- zapisanie daty kontaktu seksualnego,
- umówienie konsultacji, jeśli sytuacja budzi Twój niepokój,
- wykonanie badań w odpowiednim czasie, ale nie zbyt wcześnie.
Jak szybko po seksie zrobić badania?
Niektórych infekcji nie da się wykryć od razu następnego dnia po kontakcie seksualnym. Organizm i patogen potrzebują czasu. Jeśli badanie wykonasz zbyt wcześnie, wynik może być fałszywie uspokajający.
Orientacyjnie:
- badania PCR w kierunku chlamydii czy rzeżączki zwykle mają sens po około 7–14 dniach od ryzykownego kontaktu,
- rzęsistkowicę również zwykle diagnozuje się po upływie kilku dni do około 2–3 tygodni,
- badania z krwi, na przykład w kierunku kiły, HIV czy wirusowego zapalenia wątroby typu B, mają swoje własne „okna diagnostyczne” i często wymagają wykonania w określonym czasie, a czasem nawet powtórzenia.
I właśnie dlatego nie musisz sama rozpisywać sobie kalendarza badań. Naprawdę warto w takiej sytuacji skonsultować się z lekarzem, który dobierze termin i zakres diagnostyki.
Czy trzeba robić wszystkie badania od razu?
Nie zawsze. I to też uspokaja wiele pacjentek.
Po ryzykownym kontakcie nie każda kobieta potrzebuje od razu pełnego panelu wszystkich możliwych badań. Zakres diagnostyki zależy od kilku rzeczy: od rodzaju kontaktu seksualnego, czasu, jaki minął od możliwego zakażenia, objawów, historii partnera i tego, jakie infekcje realnie wchodzą w grę.
Czasami zaczynamy od badań najczęściej wykrywających bakteryjne zakażenia dróg rodnych, czyli na przykład:
- chlamydię,
- rzeżączkę,
- mykoplazmę genitalną,
- ureaplazmę,
- rzęsistkowicę.
W innych sytuacjach lekarz od razu zaleci także badania z krwi, na przykład w kierunku:
- kiły,
- HIV,
- wirusowego zapalenia wątroby typu B,
- czasem także WZW typu C, jeśli są ku temu wskazania.
Nie chodzi o to, żebyś robiła wszystko na wszelki wypadek, tylko żebyś zrobiła to, co naprawdę ma sens kliniczny.
Badania partnera na choroby weneryczne
Dobrym momentem na wykonanie badań na choroby weneryczne jest także początek nowej relacji. Nie dlatego, że trzeba zakładać cokolwiek. Po prostu dlatego, że część infekcji przenoszonych drogą płciową może przez długi czas nie dawać żadnych objawów. Ktoś może czuć się zupełnie zdrowo, a mimo to od miesięcy a nawet lat być nosicielem bakterii albo wirusa.
Dlatego badania przy nowym partnerze bywają bardzo dobrym pomysłem szczególnie wtedy, gdy:
- planujecie zrezygnować z prezerwatywy,
- nie znasz szczegółów historii zdrowia seksualnego partnera,
- któreś z Was miało wcześniej innych partnerów,
- chcesz mieć spokój i poczucie bezpieczeństwa od początku relacji.
W praktyce coraz więcej par robi badania wspólnie. I szczerze, bardzo to cenię. To nie jest chłodne, medyczne podejście do związku. To jest odpowiedzialność i szacunek.
Pamiętaj także, że jeśli u Ciebie zostanie wykryta infekcja, partner również często powinien zostać przebadany, a czasem także leczony, nawet jeśli nie ma objawów. W przeciwnym razie możliwe jest ponowne zakażenie po zakończeniu terapii.
Czy w stałym związku też można mieć chorobę weneryczną?
Tak, i warto o tym mówić spokojnie, bez sensacyjnego tonu i automatycznych podejrzeń o zdradę.
Wykrycie infekcji w stałej relacji nie zawsze oznacza świeże zakażenie. Część infekcji może utrzymywać się w organizmie przez długi czas bez wyraźnych objawów. Zdarza się więc, że zakażenie rozpoznajemy dopiero po miesiącach albo nawet latach od momentu transmisji.
Na koniec chcę jeszcze podkreslić, że nie musisz czekać na poważny powód, żeby zadbać o swoje zdrowie seksualne. Nie musisz też czuć wstydu, jeśli chcesz zapytać o badania po „jednym razie”, po nowym partnerze albo po sytuacji, która po czasie zaczęła Cię niepokoić.
Dbanie o zdrowie intymne i konsultacje z ginekologie nie są w tym przypadku przesadą. Są dojrzałością.
Autorka: dr Agnieszka Osińska, specjalista ginekolog-endokrynolog. Specjalizuje się w ginekologii, doborze nowoczesnej antykoncepcji, endokrynologii ginekologicznej, prowadzeniu ciąży i leczeniu niepłodności. Jako endokrynolog pomaga również w problemach z hormonami tarczycy i wykonuje zabiegi ginekologii estetycznej.
